Fakty zamiast mitów

Dobrostan zwierząt – co naprawdę mówi prawo? Fakty zamiast mitów

Dobrostan zwierząt jest dziś jednym z najczęściej używanych pojęć w dyskusjach dotyczących hodowli zwierząt egzotycznych. Coraz częściej pojawia się w mediach społecznościowych, publikacjach oraz komentarzach, jednak równie często jest interpretowany w sposób subiektywny – przez pryzmat własnych przekonań, emocji lub osobistych wyobrażeń o tym, jak powinny być utrzymywane zwierzęta.

Warto więc zadać sobie podstawowe pytanie:

Czym właściwie jest dobrostan zwierząt w świetle obowiązującego prawa i aktualnej wiedzy naukowej?

Czy o dobrostanie decydują nasze odczucia? Czy może obowiązujące przepisy? A może wyniki badań naukowych?

Odpowiedź jest prostsza, niż mogłoby się wydawać.

## Dobrostan to pojęcie prawne i naukowe

Dobrostan zwierząt nie jest pojęciem uznaniowym.

Nie oznacza, że zwierzę powinno żyć w warunkach, które człowiek uważa za estetyczne, wygodne czy najbardziej zbliżone do natury. Nie może być również oceniany wyłącznie na podstawie pojedynczego zdjęcia lub filmu opublikowanego w Internecie.

Dobrostan jest pojęciem funkcjonującym zarówno w prawie, jak i naukach weterynaryjnych oraz biologicznych.

Dlatego każda rzetelna dyskusja powinna opierać się na trzech filarach:

• obowiązującym prawie stanowionym,
• aktualnej wiedzy naukowej,
• biologii konkretnego gatunku.

To właśnie te elementy stanowią podstawę oceny warunków utrzymywania zwierząt, a nie indywidualne przekonania czy emocje.

## Co mówi polskie prawo?

Podstawowym aktem prawnym regulującym ochronę zwierząt w Polsce jest ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt.

Już pierwszy artykuł ustawy określa fundamentalną zasadę:

> „Zwierzę, jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą. Człowiek jest mu winien poszanowanie, ochronę i opiekę.”

To jeden z najważniejszych przepisów całego systemu ochrony zwierząt w Polsce.

Jednocześnie ustawa w art. 4 definiuje pojęcie humanitarnego traktowania zwierząt, wskazując, że oznacza ono traktowanie uwzględniające potrzeby zwierzęcia oraz zapewniające mu opiekę i ochronę.

Jeszcze ważniejsze jest jednak pojęcie właściwych warunków bytowania, które ustawodawca definiuje jako zapewnienie zwierzęciu możliwości egzystencji zgodnie z potrzebami danego gatunku, rasy, płci i wieku.

### To właśnie ten zapis ma kluczowe znaczenie.

Prawo nie mówi o rodzaju terrarium.

Nie mówi o materiale, z którego powinno być wykonane.

Nie mówi o kolorze wyposażenia.

Nie wskazuje konkretnego sposobu utrzymywania.

Prawo wskazuje przede wszystkim na konieczność zapewnienia warunków odpowiednich dla biologii danego gatunku.

## „Zgodnie z potrzebami danego gatunku”

To jedno z najważniejszych sformułowań całej ustawy.

I jednocześnie jedno z najczęściej pomijanych.

Ustawodawca nie użył przypadkowo ogólnego określenia „zwierzę”.

Posłużył się pojęciem:

> „zgodnie z potrzebami danego gatunku”.

Dlaczego?

Ponieważ nie istnieje jeden uniwersalny sposób utrzymywania wszystkich zwierząt.

Innych warunków wymaga gekon.

Innych pyton.

Jeszcze innych waran.

A zupełnie innych żółw.

Każdy gatunek posiada własną biologię, własne zachowania oraz własne potrzeby środowiskowe.

To właśnie one powinny stanowić punkt odniesienia przy ocenie dobrostanu.

Nie nasze wyobrażenia.
Nie przyzwyczajenia.
Nie moda.
Nie estetyka.
Wyłącznie potrzeby biologiczne danego gatunku.

## Co mówi Światowa Organizacja Zdrowia Zwierząt (WOAH)?

Jednym z najważniejszych światowych autorytetów zajmujących się zdrowiem i dobrostanem zwierząt jest Światowa Organizacja Zdrowia Zwierząt (WOAH).

WOAH definiuje dobrostan jako:

> „Stan fizyczny i psychiczny zwierzęcia w odniesieniu do warunków, w których żyje i umiera.”

Definicja ta ma ogromne znaczenie.

Pokazuje bowiem, że dobrostan ocenia się przede wszystkim poprzez stan samego zwierzęcia, a nie przez ocenę pojedynczego elementu wyposażenia czy sposobu utrzymywania.

WOAH wskazuje również, że dobrostan obejmuje między innymi:

• odpowiednie żywienie,
• dostęp do wody,
• właściwe środowisko bytowania,
• możliwość realizowania zachowań właściwych dla gatunku,
• ochronę przed bólem, chorobami oraz przewlekłym stresem.

Ponownie pojawia się więc ten sam wspólny mianownik – potrzeby konkretnego gatunku.

## Prawo stanowione, badania naukowe i opinie – to nie to samo

W dyskusjach dotyczących dobrostanu bardzo często mieszane są trzy zupełnie różne pojęcia.

### Prawo stanowione

To ustawy i rozporządzenia obowiązujące na terytorium Polski.

Ich przestrzeganie jest obowiązkowe.

To one stanowią podstawę działania sądów, organów administracji oraz Inspekcji Weterynaryjnej.

### Badania naukowe

To wyniki prac naukowych publikowanych w recenzowanych czasopismach oraz opracowania przygotowywane przez specjalistów.

To właśnie badania rozwijają naszą wiedzę o biologii poszczególnych gatunków i często stają się podstawą do tworzenia nowych przepisów lub zaleceń.

### Opinie

Każdy ma prawo do własnych poglądów.

Dotyczy to hodowców, lekarzy weterynarii, biologów, organizacji społecznych czy miłośników zwierząt.

Jednak opinia – nawet powtarzana bardzo często – nie staje się z tego powodu obowiązującym prawem.

Podobnie pojedyncza publikacja naukowa nie zmienia automatycznie obowiązujących przepisów.

Dlatego każdą publiczną dyskusję warto rozpocząć od prostego pytania:

Czy dane twierdzenie wynika z obowiązującego prawa, z badań naukowych, czy jest jedynie czyjąś opinią?

## Czy można odpowiedzialnie hodować gady?

To pytanie pojawia się bardzo często.

Czy można hodować gady w sposób odpowiedzialny, zapewniając im odpowiedni poziom dobrostanu?

Naszym zdaniem odpowiedź brzmi: tak.

Ale odpowiedzialna hodowla nie opiera się na domysłach ani przypadkowych rozwiązaniach.

Opiera się na:

• znajomości biologii gatunku,
• wieloletniej obserwacji zwierząt,
• praktycznym doświadczeniu,
• właściwej opiece weterynaryjnej,
• analizie dostępnych badań naukowych,
• ciągłym doskonaleniu metod utrzymywania.

Dobrostan gadów rzeczywiście nie zawsze jest łatwy do zmierzenia.

Nie oznacza to jednak, że nie można go oceniać.

Współczesna nauka wykorzystuje wiele wskaźników, takich jak:

• stan zdrowia,
• długość życia,
• prawidłowy rozwój,
• sukces rozrodczy,
• zachowanie,
• wskaźniki fizjologiczne,
• reakcje na stres.

To właśnie one pozwalają coraz lepiej rozumieć potrzeby poszczególnych gatunków.

## Nauka i praktyka nie są swoimi przeciwnikami

Czasami można spotkać pogląd, że tylko teoria albo tylko praktyka pozwala właściwie ocenić dobrostan.

To fałszywy podział.

Rozwój odpowiedzialnej hodowli od lat opiera się na współpracy wielu środowisk.

Ogromną rolę odgrywają:

• lekarze weterynarii,
• biolodzy,
• etolodzy,
• naukowcy prowadzący badania,
• doświadczeni hodowcy, którzy od wielu lat obserwują rozwój, zdrowie i zachowanie zwierząt pozostających pod ich opieką.

Najlepsze efekty przynosi połączenie rzetelnych badań naukowych z odpowiedzialną praktyką hodowlaną.

## Dobrostan to odpowiedzialność

Odpowiedzialny opiekun nie zadaje pytania:

> „Jak robią to inni?”

Powinien zapytać:

> „Jakie są biologiczne potrzeby gatunku, którym się opiekuję, i jak mogę zapewnić ich realizację?”

To właśnie takie podejście jest zgodne zarówno z polskim prawem, jak i z międzynarodowym rozumieniem dobrostanu zwierząt.

## Podsumowanie

Dobrostan zwierząt nie może być definiowany przez emocje, modę ani subiektywne odczucia.

Powinien być oceniany w oparciu o:

✔ obowiązujące prawo stanowione,
✔ rzetelne badania naukowe,
✔ wiedzę o biologii konkretnego gatunku,
✔ obiektywną ocenę stanu zdrowia i zachowania zwierzęcia.

To nie przypadek, że zarówno polska ustawa o ochronie zwierząt, jak i standardy WOAH odwołują się do potrzeb biologicznych danego gatunku.

To właśnie one są fundamentem dobrostanu.

Nie nasze wyobrażenia.

Nie emocje.

Nie internetowe spory.

Lecz prawo, nauka i odpowiedzialna opieka nad zwierzęciem.